Oι οικογενειακές επιχειρήσεις συχνά δεν βλέπουν το λόγο να εφαρμόσουν ένα διαφορετικό τρόπο διακυβέρνησης βασισμένο σε διαδικασίες. Αυτό φαίνεται λογικό αν κάποιος δίνει την εξέλιξη της επιχείρησης με αφετηρία το παρόν και το βλέμμα στραμμένο στο παρελθόν. Πράγματι, η οικογενειακή κουλτούρα με τις ισχυρές της αξίες και το παραδοσιακό μοντέλο λειτουργίας της αποδεικνύεται η σοφή επιλογή που έχει διασφαλίζει την έως τώρα επιτυχημένη πορεία της επιχείρησης. Η συγκεκριμένη οπτική φωτίζει τι έχει καταφέρει η εταιρεία όλα τα προηγούμενα έτη, τα επιτεύγματά της. Πώς είναι, όμως, να στρέφει κανείς το βλέμμα στο μέλλον με αφετηρία το παρόν; Ο χώρος που δημιουργείται μεταξύ της παρούσας συνθήκης και της επιθυμητής γίνεται αντιληπτός ως ένα κενό που πρέπει να καλυφθεί με όσα μέσα διατίθενται, ή ένα άνοιγμα σε νέες προκλήσεις που επιβάλουν προσεκτικό σχεδιασμό και στρατηγική για διαγενεακή βιωσιμότητα και αειφόρο ανάπτυξη;
Οι ανύπαρκτες, ελλιπείς ή συγκεχυμένες διαδικασίες είναι συχνό φαινόμενο στις οικογενειακές επιχειρήσεις διότι, ως επί το πλείστων, οι αποφάσεις λαμβάνονται με βάση την εμπιστοσύνη, τις προσωπικές σχέσεις και τις οικογενειακές δυναμικές, συνθήκη που φαντάζει ιδανική. Ταυτόχρονα, η διακυβέρνηση χωρίς επίσημη δομή και διαδικασίες προσδίνει μια ιδιαίτερη ευελιξία στη λήψη αποφάσεων που εκτιμάται ιδιαίτερα από τους πελάτες των επιχειρήσεων αυτών, καθώς δεν έρχονται αντιμέτωποι με τη γραφειοκρατία που αρκετές φορές υπονομεύει την αξία των διαδικασιών. Η ικανοποίηση των πελατών είναι παράσημο για την επιχείρηση αλλά και τροχοπέδη για τη μελλοντική της εξέλιξη, διότι η διοίκηση συχνά επαναπαύεται στα κεκτημένα, υλικά και ηθικά.
Στις περιπτώσεις που η επιχείρηση είναι μικρή ή/και δεν υπάρχει ενδιαφέρον περεταίρω ανάπτυξης, είναι πολύ πιθανό να μη θεωρείται αναγκαία η δημιουργία οργανωτικού πλαισίου και επίσημων διαδικασιών, καθώς η επικοινωνία και η λήψη αποφάσεων πρέπει να είναι απλή και άμεση. Εφόσον όμως η οικογενειακή επιχείρηση στοχεύει στην εξέλιξη και τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά της με εταιρική υπευθυνότητα, η εκπόνηση ενός στρατηγικού σχεδιασμού που θα υλοποιείται μέσα από διαδικασίες που διασφαλίζουν αξίες και ποιότητες όπως η συμπερίληψη, η διαφάνεια, η δικαιοσύνη, η αξιοκρατία, η συνέπεια, η αξιοπιστία, η αποτελεσματικότητα, η συνεργασία και η ηγεσία για όλο το ανθρώπινο δυναμικό, είναι επιβεβλημένη.
Η ανάπτυξη, η επικαιροποίηση ή/και η βελτιστοποίηση των διαδικασιών που αναφέρεται στην ενότητα Ανάπτυξη/Επικαιροποίηση Πολιτικών και Διαδικασιών Ανθρώπινου Δυναμικού μπορεί να επιτύχει τη σαφήνεια στις αρμοδιότητες, τις ευθύνες και τους ρόλους των εργαζομένων και κατ’ επέκταση τη βελτίωση της απόδοσής τους χωρίς αντιπαραθέσεις και αμφισημίες.
Η οργάνωση του εργασιακού πλαισίου μπορεί να αναδείξει έναν πιο ορθολογικό τρόπο λήψης αποφάσεων βασισμένο σε επιχειρήματα και δεδομένα της επιστήμης και της αγοράς που έχει περισσότερες πιθανότητες να μεταλαμπαδευτεί στη διάδοχη ηγεσία, αντί να στηρίζεται σε συναισθηματικούς δεσμούς και προσωπικές σχέσεις που πολλές φορές παραμένουν αδιαφανείς και ανεξερεύνητες στο ανθρώπινο δυναμικό που δεν εμπλέκεται. Ενδιαφέρουσες παρεμβάσεις αποτελούν η στοιχειοθετημένη διαδικασία λήψης αποφάσεων αντί ενός άτυπου μηχανισμού που συνήθως ισχύει, και η συμμετοχική διακυβέρνηση αποτελούμενη από οικογενειακά και μη οικογενειακά μέλη για την προώθηση της αντικειμενικής λήψης αποφάσεων, την ενίσχυση της συνοχής τους και την αποτελεσματικότητα των στρατηγικών δράσεων.
Οι διαδικασίες, στο πλαίσιο της διαμόρφωσης μιας συνδυαστικής οικογενειακής και εταιρικής κουλτούρας, ενισχύουν την προσαρμοστικότητα της επιχείρησης διότι οργανώνουν την παραγωγική λειτουργία ώστε να ανταποκρίνεται στις συνεχείς προκλήσεις της αγοράς και του ανταγωνισμού, στην πρόοδο της επιστήμης και της τεχνολογίας, στις νέες μεθόδους παραγωγής, στο μεταβαλλόμενο προφίλ των εργαζομένων, καθώς και στις αλλαγές στο νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο. Όλες αυτές οι εξελίξεις θα πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη από εκείνες τις οικογενειακές επιχειρήσεις που επιμένουν στο παραδοσιακό μοντέλο διακυβέρνησής τους επειδή αποδείχτηκε προσοδοφόρο και ανθεκτικό στο παρελθόν.
Κατά τα άλλα, οι οικογενειακές αξίες πρέπει και επιβάλλεται να διατηρηθούν γιατί νοηματοδοτούν τις διοικητικές πρακτικές, στρατηγικές και εργαλεία. Η αναζήτηση ενός ισχυρού σκοπού είναι μεγάλο ζητούμενο στους σύγχρονους οργανισμούς, κάτι το οποίο οι οικογενειακές επιχειρήσεις διαθέτουν στο DNA τους. Η διαμόρφωση μιας συνδυαστικής κουλτούρας θα βοηθήσει τις οικογενειακές επιχειρήσεις αφενός να επαναπροσδιορίσουν τη στρατηγική τους για να πλεύσουν ευέλικτα στον επιχειρηματικό στίβο, αφετέρου να αυξήσουν το οικονομικοκοινωνικό τους αποτύπωμα και για τις επερχόμενες γενεές.
